Melanina to jeden z naturalnych pigmentów. Występuje w skórze, włosach i tęczówkach oczu. To również substancja, która pełni w organizmie funkcje ochronne. Czym jest melanina, dlaczego jej występowanie w oczach jest tak ważne? Sprawdź i dowiedz się więcej!

Melanina – co to takiego?

Melanina to po prostu barwnik, który naturalnie występuje w organizmie. To ona odpowiada za kolor:

• skóry,
• włosów,
• nabłonka naczyniowego siatkówki,
• substancji czarnej w mózgu (obszar odpowiedzialny za produkcję dopaminy i kontrolę ruchów).

Melanina w oku

W ludzkim oku występują dwa typy komórek barwnikowych: 

– melanocyty znajdujące się w błonie naczyniowej,

– komórki barwnikowe zewnętrznej warstwy siatkówki, czyli nabłonka barwnikowego siatkówki (retinal pigment epithelium, RPE). Nazwa tej warstwy wynika z obecności ziaren barwnika w jej komórkach.

Warstwa ta powstaje bezpośrednio z zewnętrznej części dwuwarstwowego kubka ocznego, który w trakcie rozwoju wykształca się z neuroektodermy przodomózgowia. W melanocytach błony naczyniowej obecne są różne rodzaje melaniny, a ich właściwości fizykochemiczne i funkcje biologiczne zależą od obecności eumelaniny (ciemny barwnik) i feomelaniny (jaśniejszy barwnik odpowiedzialny za bardziej intensywne odcienie, np. czerwony).

Funkcje poszczególnych rodzajów melaniny w oku

Eumelanina 

Eumelanina to kolor czarny lub brązowy.  Potrafi ona pochłaniać szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe emitowane przez słońce. Dzięki temu chroni przed nim oczy, zmniejsza ryzyko uszkodzeń fotoreceptorów. UV, choć ma dobroczynne właściwości, takie jak stymulację produkcji witaminy D, ma w nadmiarze szereg negatywnych konsekwencji. Może np. powodować poparzenia rogówki. Jesteś ciekaw, jakie są najważniejsze witaminy na oczy? Sprawdź inny nasz artykuł. 

– Eumelaniana to również bardzo silny antyoksydant, który chroni komórki oka przed stresem oksydacyjnym, a tym samym neutralizuje wolne rodniki. 

– Co ciekawe, wyższa obecność eumelaniny pomaga w ochronie oczu przed zwyrodnieniem plamki żółtej i czerniakiem. Może się tak zdarzyć, ponieważ melanina obecna w ciele rzęskowym i naczyniówce może pełnić rolę ochronną dla melanocytów, zabezpieczając je, jak już wspomnieliśmy wyżej, przed stresem oksydacyjnym i zmniejszając ryzyko ich przekształcenia w komórki nowotworowe. U osób z ciemnymi tęczówkami melanocyty zawierają większą ilość melaniny, która wykazuje silniejsze właściwości ochronne niż melanina występująca u osób z jasnymi tęczówkami.

Feomelanina

Feomelanina ma kolor czerwieni lub żółci, może odpowiadać również za rudy kolor włosów. 

– Feomelanina słabiej chroni przed UV i stresem oksydacyjnym niż eumelanina. Co więcej, określonych warunkach melanina może nawet nasilać procesy utleniania i wspierać reakcje prowadzące do uszkodzenia tłuszczów pod wpływem promieniowania UV. W skórze narażonej na działanie promieni UVA feomelanina może generować wolne rodniki tlenowe, które z kolei przyczyniają się do uszkodzeń materiału genetycznego i pojawienia się zmian mutacyjnych.

Dowiedz się więcej o ochronie oczu przed ultrafioletem i sprawdź: czy soczewki mają filtr UV?

Dlaczego melanina w oczach jest tak ważna? Podsumowanie

Wiesz już, jakie są rodzaje melaniny w oku i za co odpowiadają. Teraz zatem krótko podsumujemy, dlaczego jej obecność w oczach jest aż tak ważna.

– Melanina chroni oczy przed negatywnymi skutkami nadmiaru promieniowania ultrafioletowego.

– Melanina jest naturalnym antyoksydantem, więc chroni przed uszkodzeniami komórek nerwowych siatkówki i nabłonka barwnikowego, a tym samym: przed AMD.

– Melanina pochłania nadmiar widzialnego światła. Gdy światło nie zostanie pochłonięte przez fotoreceptory, melanina absorbuje je. Dzięki temu światło mniej się odbija i rozprasza wewnątrz oka, co przekłada się na lepszą ostrość wzroku i wyraźniejszy kontrast widzianego obrazu. Melanina pomaga także ograniczyć zjawisko olśnienia, co ma duże znaczenie w silnym świetle słonecznym, kiedy nadmiar promieniowania może pogarszać jakość widzenia i wywoływać uczucie dyskomfortu.

Melanina a kolor oczu – jak jej ilość wpływa na tęczówkę?

Wiedziałeś o tym, że melanina wpływa również na kolor Twoich oczu? To, jakie masz oczy zależy od tego, jaka ilość i jaki rodzaj melaniny znajdują się w melanocytach Twojej tęczówki.

– Ciemne tęczówki (piwne, ciemnobrązowe, ciemnoczarne): Zawierają dużą ilość eumelaniny. Eumelanina jest odpowiedzialna za intensywnie ciemny odcień, który może sięgać od ciemnobrązowego po niemal czarny.

– Jasne tęczówki (niebieskie, zielone, szare): Zawierają głównie feomelaninę, która sprawia, że te tęczówki mają różne odcienie, od błękitnych przez zielone, aż do szarych.

– Brak pigmentu (albinizm): Osoby z albinizmem mają niemal całkowity brak melaniny w tęczówkach, przez co ich oczy mogą być bardzo jasne, niemal przezroczyste lub różowe, w zależności od innych czynników, jak np. naczynia krwionośne w oku.

Bibliografia:

Klonowska A, Romanowska-Dixon B. Rola melaniny naczyniówkowej w patofizjologii chorób oczu. Okulistyka po Dyplomie. 2011;1(3):31–35., http://www.podyplomie.pl/okulistykapodyplomie, d: 18.04.25
https://www.bezokularow.pl/poradnik/melanina-za-co-odpowiada-i-dlaczego-jest-potrzebna-w-oczach
https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobyspojowki/77722,zmiany-barwnikowe-spojowek