Ptoza to zaburzenie objawiające się opadaniem górnej powieki. Dotyczyć może jednego lub obu oczu, choć najczęściej występuje jednoocznie. Polega ona na zmniejszeniu wysokości szpary powiekowej, co wpływa nie tylko na efekt estetyczny, ale również może ograniczać widzenie i powodować utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu. Prawidłowo brzeg rzęskowy u osoby dorosłej znajduje się ok. 1,5mm poniżej rąbka rogówki, natomiast u osób z ptozą może znajdować się niżej i przysłaniać źrenicę. Zaburzenie może dotykać zarówno dzieci, jak i dorosłych, jednak statystycznie częstość występowania rośnie wraz z wiekiem. 

Ptoza – objawy

Ptoza, objawia się najprościej mówiąc opadaniem powieki. Występować może jednoocznie lub obuocznie. Standardowo wysokość szpary powiekowej u osoby dorosłej wynosi około 9 mm. W przypadku wystąpienia ptozy jest ona wyraźnie mniejsza. O opadaniu powieki świadczy przysłonięcie przez nią minimum 2 mm tęczówki oka. 

Początkowo ptoza klasyfikuje się głównie jako defekt kosmetyczny. Nadmierne przysłonięcie oka powieką jest łatwo zauważalne i o ile nie powoduje problemów z widzeniem, wpływa jedynie na względy estetyczne. Poważny problem rozpoczyna się gdy ptoza jest na tyle duża, że przysłania otwór źreniczny, drastycznie zmniejszając pole widzenia. W tym wypadku może dojść do amblyopii, czyli leniwego oka, co zdecydowanie utrudnia codzienne funkcjonowanie. 

Osoby, u których rozwinęła się zaawansowana ptoza mogą przechylać głowę, odchylać ją do tyłu lub znacznie podnosić brwi. Działania te mają na celu dostrzeżenie czegokolwiek spod opadającej powieki. Niestety utrwalone, nieprawidłowe pozycje głowy mogą powodować deformację odcinka szyjnego kręgosłupa. Z tego też powodu leczenie powinno zostać wdrożone możliwie jak najszybciej.

Pierwsze objawy ptozy mogą być minimalne, a przez to również niezauważalne. Jeśli więc nie jesteś pewien, czy problem Cię nie dotyczy, wykonuj regularnie zdjęcia twarzy by móc porównać wielkości szpary powiekowej na przestrzeni czasu.

Ptoza – przyczyny

Ptoza może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Pierwszy z nich występuje u dzieci, natomiast drugi najczęściej dotyka ludzi dorosłych. 

Ptoza wrodzona

Wrodzone opadnięcie powieki górnej w większości przypadków jest skutkiem nieprawidłowego rozwoju mięśnia dźwigacza powieki, który odpowiada za jej unoszenie. Dziecko stara się używać obu oczu, przez co przybiera nienaturalne pozycje głowy. Prawidłowe widzenie w kilku pierwszych latach życia jest niezwykle istotne do odpowiedniego rozwoju gałki ocznej i procesów percepcji wrażeń za pomocą narządu wzroku. Przeszkoda, jaką jest ptoza, doprowadzić może do niedowidzenia, tzw. amblyopii. Z tego powodu podjęcie leczenia jest kluczowym działaniem w celu utrzymania widzenia. 

Ptoza nabyta

Opadanie powiek u dorosłych ma charakter nabyty i wynikać może z wielu różnych przyczyn, takich jak:

• neurogenne – nieprawidłowe unerwienie; uszkodzenie nerwu okoruchowego, który zaopatruje mięsień dźwigacz powieki,
• miogenne – nieprawidłowy rozwój lub funkcjonowanie mięśnia dźwigacza powieki; występuje w przebiegu miastenii, może być uwarunkowany genetycznie, np. w dystrofii miotonicznej. Występowanie ptozy z przyczyn mięśniowych może dotyczyć również członków rodziny, u których stwierdza się podobne objawy; często towarzyszą jej postępujące objawy neurologiczne,
• rozcięgnowe – nieprawidłowa struktura mięśnia dźwigacza powieki i jego działanie; duży wpływ na to może mieć, np.  nawykowe tarcie oczu lub noszenie twardych soczewek kontaktowych,
• mechaniczne i pourazowe – anatomiczne lub czynnościowe uszkodzenie samego mięśnia lub jego unerwienia, obrzęki oraz blizny pourazowe i pooperacyjne, 
• inne, np. wrodzony lub nabyty zespół Hornera, choroby autoimmunologiczne, nowotwory oczodołu, nieprawidłowe wędrowanie toksyny botulinowej (botoxu).
   

Ptoza – leczenie

Po zaobserwowaniu jakichkolwiek objawów sugerujących na wystąpienie ptozy, należy w pierwszej kolejności zgłosić się do specjalisty – lekarza pierwszego kontaktu lub bezpośrednio okulisty. Następnie, w zależności od przyczyny schorzenia, podjęte będzie odpowiednie działanie.

W leczeniu ptozy najważniejsze jest znalezienie źródła problemu. Jeśli opadnięcie powieki nie jest duże i nie wpływa na komfort widzenia, należy rozpocząć leczenie przyczynowe. Pacjentom z niedowidzeniem zaleca się obturację, czyli zasłanianie oka zdrowego, mające na celu pobudzenie do pracy oka chorego.

Najskuteczniejszym leczeniem ptozy, wynikającej z dysfunkcji mięśnia dźwigacza powieki, jest operacja chirurgiczna polegająca na napięciu tego mięśnia. W przypadku osłabienia dokonuje się podwieszenia mięśnia dźwigacza na mięśniu czołowym, natomiast jeśli siła mięśnia jest prawidłowa, zaleca się operację polegającą na częściowym jego wycięciu.

Jeśli powodem opadania powieki jest wiotkość skóry lub wypadanie tkanki tłuszczowej, wykonuje się zabieg blepharoplastyki, polegający na chirurgicznym usunięciu nadmiaru tkanek z okolicy górnych powiek.

Ptozę można wyleczyć całkowicie, jednak dużo w tej kwestii zależy od doświadczenia i umiejętności lekarza prowadzącego, a także samego przypadku. Może zdarzyć się, że poprawa będzie jedynie częściowa. Przeciwnie, korekcja może być również zbyt duża co poskutkuje niedomykalnością szpary powiekowej.