Zespół Hornera to rzadka choroba neurologiczna, a raczej zbiór objawów, które następują w wyniku uszkodzenia połączenia nerwowego pomiędzy okiem a mózgiem. Co to jest zespół Hornera, jak go rozpoznać i leczyć? W tym artykule znajdziesz wszystkie najważniejsze informacje na jego temat.

Zespół Hornera – co to?

Czym jest zespół Hornera, znany również pod nazwą choroba Hornera? Ta nazwa funkcjonuje jako określenie przypadłości spowodowanych przez zaburzenia neurologiczne, następujące w obrębie obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego. 

Pień mózgu to obszar, w którym znajdują się wszystkie najważniejsze ośrodki odpowiedzialne za utrzymanie podstawowych czynności życiowych – takich jak oddychanie i bicie serca. Znajduje się tam również ośrodek odruchowy wzroku, dzięki któremu możliwe jest prawidłowe funkcjonowanie oczu.

Oko i pień mózgu połączone są licznymi włóknami układu współczulnego – stanowi on jedną z głównych części układu nerwowego. Czasem dochodzi do uszkodzenia, uciśnięcia lub nawet całkowitego zerwania tego połączenia. Może się to stać w wyniku urazów głowy i szyi, a także chorób w obrębie układu nerwowego. 

Wymiana informacji pomiędzy tymi dwoma obszarami jest wtedy utrudniona lub całkowicie uniemożliwiona, przez co funkcjonowanie oka jest zaburzone. Najczęściej objawia się to nieprawidłowym odruchem źrenic. Zobacz, co oznaczają rozszerzone źrenice i kiedy powinny Cię niepokoić.

Zespół Hornera to więc nic innego, jak objawy i skutki następujące w wyniku tego zaburzenia. Jego nazwa pochodzi od nazwiska szwajcarskiego okulisty Johanna Friedricha Hornera, który w 1869 jako pierwszy opisał tę chorobę.

Zespół Hornera – objawy

Trzy główne objawy zespołu Hornera, tzw. triada objawów, określane są po łacinie jako miosis, ptosis i enophtalmus, są to kolejno:

• Osłabienie lub paraliż mięśni ocznych – uniemożliwia odpowiednie dostosowywanie szerokości źrenicy, przez co pozostaje ona permanentnie zwężona, niezależnie od panujących warunków świetlnych. Więcej o tym, na czym polega akomodacja oka, znajdziesz tutaj.
• Osłabienie lub paraliż mięśni powiek – dolna powieka unosi się, a górna opada, częściowo przykrywając oko. 
• Osłabienie lub paraliż mięśni oczodołu, w wyniku którego oko zapada się w głąb twarzy.

Rzadziej występują również:

• Brak wydzielania potu na twarzy po stronie sparaliżowanego oka.
• Heterochromia, czyli różnica w barwie tęczówek. Kolor oka dotkniętego uszkodzeniem jest zazwyczaj jaśniejszy. Zapoznaj się z wpisem na naszym blogu i dowiedz się, czy heterochromia jest groźna.

Zespół Hornera u dzieci

Zdarza się również ewenement, jakim jest wrodzony zespół Hornera. Objawy u dzieci odznaczają się bardziej wyraźną heterochromią, niż u dorosłych. Najczęściej wrodzony zespół Hornera u niemowląt występuje po urazie nerwów w barku podczas porodu.

W przypadku nabytej choroby u dzieci może ona wystąpić na wskutek błędów lekarskich podczas operacji przeprowadzonej na klatce piersiowej, lub tak samo jak u dorosłych – z powodu innych chorób.

Zespół Hornera – przyczyny

• Urazy ciała w miejscu, w którym przebiegają włókna współczulne odpowiedzialne za unerwienie oka, czyli – szyja, bark lub głowa.
• Ostra infekcja ucha środkowego
• Stwardnienie rozsiane
• Zmiany nowotworowe, np. tarczycy lub płuc. Zespół Hornera, guz Pancoasta – te choroby często idą w parze. Nowotwór ulokowany jest w górnym odcinku płuca, wywołując coraz większy nacisk na nerwy współczulne.
• Tętniak mózgu
• Jamistość rdzenia

Zespół Hornera – diagnostyka

Jako że zespół Hornera jest schorzeniem neurologicznym, zdiagnozować je ma za zadanie lekarz neurolog. Jednak na początku zawsze warto udać się do okulisty, który będzie w stanie rozpoznać wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu oczu – w razie potrzeby skieruje Cię na dalsze badania do specjalisty neurologa. Dowiedz się więcej na temat tego, co powinieneś sprawdzić w gabinecie okulisty.

Najczęściej stosowanym sposobem rozpoznania zespołu Hornera jest zakroplenie oczu specjalnym roztworem zawierającym substancje rozszerzające źrenice. W przypadku, gdy źrenica nie rozszerzy się lub zrobi to bardzo powoli, wskazuje to na zaistnienie uszkodzenia w obrębie układu nerwowego.

Dodatkowo w trakcie diagnostyki przeprowadza się badanie obrazowe głowy, szyi, barków i klatki piersiowej. Tylko szczegółowe badanie może dać pewność, gdzie leży przyczyna objawów zespołu Hornera.

Zespół Hornera – leczenie

Leczenie zespołu Hornera polega na wyeliminowaniu jego powodów. O ile diagnostyka samego zespołu objawów jest prosta, trudniej jest odnaleźć ich przyczynę. W przypadku zaburzeń układu nerwowego, za leczenie również odpowiedzialny jest lekarz neurolog. Jeśli sprawcą jest choroba nowotworowa, niezbędne jest podjęcie leczenia onkologicznego.

W obliczu zespołu Hornera i innych podobnych schorzeń to niezwykle ważne, aby wykonywać regularne badania zgodnie z zaleceniami lekarzy. Pozwoli Ci to w razie potrzeby wystarczająco szybko odkryć rozwijającą się chorobę, co zdecydowanie poprawi rokowania i zwiększy szansę na udane leczenie.

 

Bibliografia:

Sivashakthi Kanagalingam, Neil R. Miller, Horner syndrome: clinical perspectives, 2015

George Y. X. Kong, Konrad Pesudovs, Zoe Wainer, Gavin Michael Wright, Horner Syndrome, 2007

Christophe Barrea, Tiphaine Vigouroux, Joe Karam, Ariane Milet, Sandrine Vaessen, Jean-Paul Mission, Horner Syndrome in children: a clinical condition with serious underlying disease, 2016

Frankie K. Smith, Geetanjali Rathore, Donny W. Suh, Clinical presenations of pediatric Horner syndrome, 2017