Zez to problem, z którym może zmagać się wiele dzieci. Wpływa on nie tylko na ich zdolność widzenia, ale także na samopoczucie i interakcje społeczne. Rodzice i opiekunowie często zastanawiają się, jak rozpoznać zez, a także jakie są dostępne metody leczenia. Ten artykuł ma na celu rozwianie wątpliwości, wyjaśniając informacje na temat przyczyn i opcji leczenia dzieci zmagających się z zezem.

Co to jest zez?

Zez to zaburzenie, które polega na nieprawidłowym ustawieniu jednego lub obu oczu, w wyniku czego nie są one skierowane równolegle. Zez może pojawić się w każdym wieku, ale najczęściej diagnozowany jest u dzieci. Może prowadzić do trudności z prawidłowym widzeniem. Zez jest zróżnicowany i może przybierać różne formy, w zależności od kierunku odchylenia gałki ocznej oraz przyczyn występowania.
 

Rodzaje zeza

Rozpoznanie i leczenie zeza u dzieci jest istotne, aby zapewnić im prawidłowy rozwój wzrokowy. Istnieje kilka rodzajów zeza, które różnią się przyczynami, objawami i metodami leczenia:

• Zez towarzyszący – jego charakterystyczną cechą jest stały kąt odchylenia gałki ocznej niezależnie od kierunku patrzenia. Najczęściej występuje jako zez zbieżny (gdy oko odchyla się w kierunku nosa) lub zez rozbieżny (gdy oko odchyla się na zewnątrz)​​.
• Zez zbieżny – polega na odchyleniu chorego oka w kierunku nosa. Często wiąże się z nadwzrocznością i może pogłębiać się przy patrzeniu z bliska. Wiele przypadków poprawia się po zastosowaniu odpowiednich okularów​​.
• Zez rozbieżny – jest mniej powszechnym stanem niż zez zbieżny. Charakteryzuje się on tym, że jedno z oczu lub oba ustawiają się „na zewnątrz”, odchylając się od nosa. Częściej występuje u starszych dzieci i dorosłych​​.
• Zez ukryty – objawia się zaburzeniem równowagi napięcia mięśni gałkoruchowych. Może być niewidoczny i bezobjawowy, jednak jest łatwo wykrywalny w cover test, który służy do oceny i ilościowego określenia odchyleń oka.
• Zez porażenny – wynika z porażenia nerwów kontrolujących mięśnie oka. Może mieć charakter czasowy lub stały i w zależności od przyczyny może wymagać leczenia operacyjnego​​. Charakterystyczną cechą zeza porażennego jest to, że kąt odchylenia gałek ocznych może się zmieniać w zależności od kierunku patrzenia.

Jak zez wpływa na wzrok?

Zez znacząco wpływa na sposób, w jaki osoby dotknięte tym zaburzeniem postrzegają świat. Jednym z najbardziej znaczących problemów jest podwójne widzenie, wynikające z niezdolności oczu do skupienia się jednocześnie na tym samym punkcie. To zjawisko prowadzi do widzenia dwóch odrębnych obrazów tego samego przedmiotu,. To może znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Osoby z zezem mogą również doświadczać trudności z oceną odległości oraz problemów z ostrością wzroku, co dodatkowo komplikuje zadania wymagające precyzyjnego widzenia, takie jak jazda samochodem czy uprawianie sportu​​.

Zez u dziecka – przyczyny

Zezowanie u dzieci może wynikać z wielu różnych przyczyn, które można podzielić na kilka głównych kategorii:

• Wady wzroku – to najczęstsza przyczyna zeza, obejmująca nadwzroczność, krótkowzroczność i astygmatyzm. Problemy z prawidłowym skupieniem światła na siatkówce mogą prowadzić do niewyraźnego widzenia, co z kolei może skutkować zezem​​.
• Choroby gałki ocznej – do tej kategorii należą stany zapalne, zmiany nowotworowe, a także wszelkie inne schorzenia wpływające na prawidłowe funkcjonowanie oka​​. Mogą one prowadzić do nieprawidłowego ustawienia oczu​​.
• Schorzenia mięśni gałek ocznych –  problemy z nadmiernym napięciem lub rozluźnieniem mięśni gałek ocznych, odpowiedzialnych za ruch oka, mogą skutkować zezem​​.
• Choroby układu nerwowego – trudności w koordynowaniu pracy mięśni oka lub porażenie nerwów mogą prowadzić do zeza porażennego, przy którym oko pozostaje w nieprawidłowym ustawieniu​​.
• Czynniki genetyczne – jeśli rodzice mieli zeza, istnieje zwiększone prawdopodobieństwo jego wystąpienia również u dzieci​​.

Pierwsze objawy zeza u dzieci – na co zwrócić uwagę?

Pierwsze objawy zeza mogą zostać zauważone już w pierwszych miesiącach życia dziecka. Jednakże, zez u rocznego dziecka staje się bardziej widoczny, gdyż dziecko zaczyna skupiać wzrok na różnych przedmiotach. Rozpoznanie pierwszych objawów zeza u dzieci jest istotne dla podjęcia wczesnego leczenia. Wśród najczęstszych sygnałów, na które powinni zwrócić uwagę rodzice i opiekunowie, znajdują się nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych, kiedy jedno oko lub oba oczka dziecka są skierowane do wewnątrz (w kierunku nosa) lub na zewnątrz. Niepokojące mogą być także sytuacje, gdy dziecko mruży oczka, przymyka jedno oko przy patrzeniu, czy też przekrzywia głowę w trakcie skupiania wzroku​​​​.

Jeśli zauważysz którekolwiek z wymienionych objawów u swojego dziecka, nie zwlekaj z wizytą u specjalisty. Wczesna diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie mogą zapobiec długotrwałym problemom wzrokowym.

Badanie zeza u dzieci

Diagnostyka zeza u dzieci jest procesem złożonym, który obejmuje różnorodne badania i oceny. Na początku okulista ocenia ustawienie oczu i głowy pacjenta, kierunek odchylenia oka zezującego oraz ostrość widzenia. Wśród podstawowych badań znajdują się:

• Badanie ostrości wzroku – jest możliwe do przeprowadzenia u mówiących już dzieci. Używa się do tego celu specjalnych tablic z obrazkami lub literkami​​.
• Test Hirschberga (test odblasków rogówkowych) – polega na ocenie ustawienia gałek ocznych oświetlonych światłem. Prawidłowo refleks świetlny powinien znajdować się w centrum źrenicy, a w przypadku zeza jest on przesunięty​​.
• Test naprzemiennego zasłaniania oczu (cover test) – różnicuje zeza pozornego, ukrytego i towarzyszącego przez zasłanianie jednego oka i obserwację ruchów drugiego oka po odsłonięciu​​.

Dodatkowo, w diagnostyce zeza u dzieci może być konieczne wykonanie badania dna oka, które pomaga zidentyfikować niektóre groźne przyczyny zeza. W przypadkach, gdy zez jest utajony, diagnoza może być trudniejsza, ponieważ zaburzenia równowagi mięśniowej oczu ujawniają się tylko okresowo, np. w stanach zmęczenia czy choroby​​.

Dowiedz się, jak wygląda i jak się przygotować do badania wzroku u okulisty.

 

Metody leczenia zeza u dzieci

Leczenie zeza u dzieci wymaga indywidualnego podejścia i zależy od wielu czynników, w tym od rodzaju i przyczyny zeza. Istnieją różne metody leczenia, które można podzielić na zachowawcze i zabiegowe.

Leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze skupia się na poprawie widzenia w oku zezującym, dążąc do osiągnięcia fiksacji centralnej i prawidłowej lokalizacji wzrokowej. Do metod leczenia zachowawczego należą​​:

• Okulary korekcyjne – często stosowane, gdy zez wynika z wad wzroku. Okulary mogą skorygować wadę i tym samym zmniejszyć zeza​​.
• Zasłanianie zdrowego oka – ta metoda, znana również jako obturacja, zmusza oko zezujące do pracy i przekazywania do mózgu obrazów, co może pomóc w leczeniu niedowidzenia​​.
• Ćwiczenia wzrokowe – ćwiczenia pleoptyczne i ortoptyczne mają na celu poprawę widzenia przestrzennego i koordynacji oczu. Są one ważnym elementem rehabilitacji wzrokowej​​.
• Okulary pryzmatyczne lub folie pryzmatyczne – mogą być stosowane w celu korekcji mniejszych kątów zeza i pomocy w prawidłowym ustawieniu oczu​​.

Leczenie zabiegowe

Gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów, może być konieczne leczenie zabiegowe. Metody operacyjne mają na celu równoległe ustawienie oczu. Do zabiegów należą​​:

• Wstrzyknięcia toksyny botulinowej – mogą być używane do czasowego osłabienia mięśni odpowiedzialnych za zeza, co pozwala na lepsze ustawienie gałki ocznej​​.
• Operacje na mięśniach gałkoruchowych – mogą polegać na ich osłabieniu lub wzmocnieniu, aby skorygować ustawienie oczu. Operacja jest często rekomendowana, gdy zez jest skośny, pionowy lub charakteryzuje się dużym kątem odchylenia. Ważne jest, aby interwencja chirurgiczna odbyła się jak najwcześniej, najlepiej przed ukończeniem 10. roku życia, co zwiększa szanse na zadowalające wyniki​​.

Bibliografia:
https://www.bezokularow.pl/poradnik/czym-jest-zez-jak-go-rozpoznac 
Wojciech Hautz, Piotr Loba, Marek Rękas, „Okulistyka dziecięca i zez. Seria Basic and Clinical Science Course”, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2021.