Alergiczne zapalenie spojówek to jedna z najczęstszych dolegliwości alergicznych, która może dotknąć osoby w każdym wieku. W tym artykule dowiesz się, jak rozpoznać objawy tej choroby, jakie są jej przyczyny oraz metody leczenia.

Co to jest alergiczne zapalenie spojówek?

Alergiczne zapalenie spojówek to stan zapalny spojówek wywołany kontaktem z alergenami. Alergeny to substancje, które normalnie są nieszkodliwe, ale u osób uczulonych wywołują reakcję układu odpornościowego. Najczęstsze alergeny to pyłki roślin, sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego oraz zarodniki pleśni. Spojówka, czyli cienka błona pokrywająca białko oka i wewnętrzną powierzchnię powiek, jest bogata w komórki układu odpornościowego, które reagują na alergeny, powodując typowe objawy zapalenia.

Objawy alergicznego zapalenia spojówek

• Zaczerwienienie oczu.
• Świąd oczu.
• Obrzęk powiek i spojówek.
• Obfite łzawienie.
• Pieczenie oczu.
• Nadwrażliwość na światło​.

Objawy te mogą występować sezonowo, np. podczas pylenia roślin, a w niektórych przypadkach przez cały rok jeżeli masz uczulenie na alergeny obecne w środowisku domowym, takich jak roztocza​​.

Rodzaje alergicznego zapalenia spojówek

Istnieją różne typy alergicznego zapalenia spojówek, w zależności od rodzaju i okresu kontaktu z alergenem:

Ostre alergiczne zapalenie spojówek

Pojawia się gwałtownie po kontakcie z dużą liczbą alergenów. Najczęściej występuje u dzieci, ale może dotknąć osoby w każdym wieku. Objawy narastają bardzo szybko i mogą obejmować obrzęk powiek, który może prowadzić do zamknięcia szpary powiekowej. Na szczęście, objawy równie szybko ustępują, zazwyczaj w ciągu 24-48 godzin, dzięki zastosowaniu zimnych okładów i sztucznych łez​.

Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek

Najczęstsza postać alergicznego zapalenia spojówek. Objawy pojawiają się w określonych porach roku, zazwyczaj w okresach pylenia roślin. Pacjenci doświadczają intensywnego swędzenia, zaczerwienienia oczu oraz obfitego łzawienia​. W tym czasie również często można odczuć objawy alergicznego nieżytu nosa, takie jak katar sienny. 

Całoroczne alergiczne zapalenie spojówek 

Wywołane przez alergeny obecne przez cały rok, takie jak roztocza kurzu domowego czy sierść zwierząt. Objawy są mniej nasilone niż w przypadku zapalenia sezonowego, ale mogą występować przez cały rok z okresowymi zaostrzeniami. Typowe objawy to świąd oczu, przekrwienie spojówek i delikatny obrzęk powiek​.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie spojówek

Rozwija się na skutek reakcji organizmu na ciało obce, takie jak soczewki kontaktowe czy szwy po zabiegach chirurgicznych oka. Charakteryzuje się występowaniem dużych brodawek pod powieką górną oraz nasilonym świądem i podrażnieniem​. Ten typ zapalenia spojówek często występuje u osób noszących soczewki kontaktowe przez długi czas bez odpowiedniej higieny​. Dowiedz się, jak często musisz zmieniać soczewki.

Kontaktowe zapalenie spojówek

Kontaktowe zapalenie spojówek jest wynikiem bezpośredniego kontaktu z alergenem lub substancją drażniącą, taką jak kosmetyk czy lek. Objawy to zaczerwienienie, świąd i obrzęk okolicy oczu.

Alergiczne zapalenie spojówek – diagnoza

Rozpoznanie alergicznego zapalenia spojówek najczęściej odbywa się na podstawie wywiadu lekarskiego i obserwacji objawów. W niektórych przypadkach mogą być konieczne dodatkowe testy, takie jak:

• Testy skórne z alergenami.
• Badanie obecności przeciwciał IgE we łzach.
• Test prowokacji dospojówkowej​​.

Przeczytaj więcej, na temat badania wzroku u okulisty – jak wygląda i jak się przygotować.

Alergiczne zapalenie spojówek a inne schorzenia

Alergiczne zapalenie spojówek jest jednym z częstszych chorób oczu, ale ważne jest, aby umieć je odróżnić od innych podobnych schorzeń.

1. Wirusowe zapalenie spojówek charakteryzuje się obecnością gródek na spojówkach i obfitą wydzieliną. Często towarzyszy infekcjom dróg oddechowych, jak zapalenie gardła czy zapalenie płuc. Objawy wirusowego zapalenia spojówek zazwyczaj trwają około dwóch do trzech tygodni, co odróżnia je od sezonowego alergicznego zapalenia spojówek, które ma charakter cykliczny, związany z pyleniem roślin​. 
2. Bakteryjne zapalenie spojówek objawia się obfitą, ropną wydzieliną i trwa zazwyczaj krócej, około tygodnia. W przeciwieństwie do alergicznego zapalenia spojówek, które często towarzyszy innym chorobom alergicznym jak astma czy atopowe zapalenie skóry. Bakteryjne zapalenie spojówek jest wywołane przez zakażenie bakteryjne i wymaga leczenia antybiotykami. 
3. Zespół suchego oka charakteryzuje się chroniczną suchością, uczuciem piasku pod powiekami, pieczeniem oraz niewielkim zaczerwienieniem oczu. W odróżnieniu od alergicznego zapalenia spojówek, nie występuje intensywny świąd ani nadmierne łzawienie.

Leczenie alergicznego zapalenia spojówek

Alergiczne zapalenie spojówek to uciążliwa dolegliwość, która wymaga odpowiedniego leczenia, aby zminimalizować objawy i poprawić komfort życia. Leczenie obejmuje zarówno profilaktykę, jak i terapię farmakologiczną.

Krople na alergiczne zapalenie spojówek bez recepty

Krople do oczu to podstawowy środek łagodzący objawy alergicznego zapalenia spojówek. W zależności od nasilenia objawów i rodzaju alergenu, mogą być stosowane różne typy kropli:

• Krople przeciwhistaminowe – blokują receptory histaminowe w oku, zapobiegając uwalnianiu histaminy – związku chemicznego odpowiedzialnego za reakcje alergiczne. Przykładowe substancje to kromoglikan sodu i azelastyna. Skutecznie redukują świąd i zaczerwienienie oczu.
• Stabilizatory komórek tucznych – działają poprzez stabilizację błon komórkowych komórek tucznych, zapobiegając uwalnianiu histaminy i innych mediatorów zapalenia. Przykładem substancji z tej grupy jest kromoglikan sodowy. Krople te są często stosowane profilaktycznie, aby zapobiec wystąpieniu objawów.
• Sztuczne łzy – pomagają wypłukiwać alergeny z powierzchni oka oraz nawilżają oczy, łagodząc uczucie suchości i podrażnienia. Są one bezpieczne do częstego stosowania i mogą być stosowane jako uzupełnienie terapii przeciwhistaminowej​.
• Krople obkurczające naczynia krwionośne – zmniejszają zaczerwienienie oczu poprzez obkurczanie naczyń krwionośnych. Działają szybko, ale nie powinny być stosowane dłużej niż kilka dni, aby uniknąć efektów ubocznych, takich jak wtórne przekrwienie spojówek.

Leki na alergiczne zapalenie spojówek

W leczeniu alergicznego zapalenia spojówek oprócz kropli do oczu, stosuje się również różne rodzaje leków. Do najczęściej stosowanych leków należą:

• Krople do oczu zawierające glikokortykosteroidy  – stosowane w cięższych przypadkach, mają silne działanie przeciwzapalne. Jednak ich długotrwałe stosowanie wymaga nadzoru lekarza, aby uniknąć potencjalnych skutków ubocznych​.
• Doustne leki przeciwhistaminowe i immunosupresyjne – stosuje się je w szczególnie ciężkich przypadkach. działają one systemowo i pomagają łagodzić objawy alergii nie tylko w oczach, ale i w całym organizmie​.

Odczulanie

W niektórych przypadkach, gdy alergiczne zapalenie spojówek jest ciężkie i nawracające, można rozważyć immunoterapię swoistą, inaczej nazywaną odczulaniem. Polega ona na stopniowym podawaniu pacjentowi małych, zwiększających się dawek alergenu. Ma to na celu zmniejszenie nadwrażliwości układu immunologicznego na ten alergen.

Domowe sposoby na alergiczne zapalenie spojówek

Domowe sposoby na alergiczne zapalenie spojówek mogą być skutecznym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego, pomagając łagodzić objawy i przynosząc ulgę. Oto kilka sprawdzonych metod, które mogą pomóc w walce z tym schorzeniem:

1. Chłodne kompresy na powieki – najprostszym i szybkim sposobem na zmniejszenie obrzęku oczu są zimne kompresy. Można je przygotować, namaczając czystą ściereczkę w zimnej wodzie lub owiniętym w ręcznik lodzie.
2. Okłady z herbaty – herbata, zwłaszcza zielona i czarna, zawiera taniny, które mają właściwości przeciwzapalne. Torebki herbaty można zaparzyć, schłodzić, a następnie położyć na zamkniętych powiekach na około 10-15 minut​.
3. Płukanie oczu roztworem z soli fizjologicznej – pomaga usunąć alergeny z powierzchni oka i łagodzi podrażnienia. Sól fizjologiczna działa także jako naturalny środek nawilżający​.
4. Ziołowe wywary – rumianek, szałwia, świetlik lekarski, babka lancetowata i nagietek to zioła, które wykazują działanie przeciwzapalne i łagodzące. Można przygotować napar z tych ziół i używać go do przemywania oczu lub jako okładów. Rumianek i nagietek są szczególnie polecane ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne.

Alergiczne zapalenie spojówek – ile trwa?

Czas trwania alergicznego zapalenia spojówek może znacznie różnić się w zależności od kilku czynników, takich jak rodzaj alergenu, stopień narażenia na ten alergen oraz indywidualna reakcja organizmu pacjenta. 

Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek to typ zapalenia, który najczęściej występuje w określonych porach roku. Objawy tego rodzaju zapalenia zazwyczaj trwają przez cały okres pylenia, który może wynosić od kilku tygodni do kilku miesięcy. Na przykład osoby uczulone na pyłki traw mogą odczuwać objawy od późnej wiosny do wczesnego lata. 

W przeciwieństwie do sezonowego, całoroczne alergiczne zapalenie spojówek jest wywołane alergenami obecnymi przez cały rok. Objawy mogą być mniej intensywne, ale utrzymują się przez dłuższy czas, często cały rok. Mogą zaostrzać się zwłaszcza w czasie większej ekspozycji na alergeny, na przykład podczas sprzątania domu czy kontaktu ze zwierzętami. 

Alergiczne zapalenie spojówek u dzieci

Dzieci są szczególnie narażone na alergiczne zapalenie spojówek. Pierwsze epizody mogą pojawić się już w wieku niemowlęcym, a najczęściej między 7. a 14. rokiem życia​​. Objawy u dzieci są podobne do tych występujących u dorosłych, ale mogą być bardziej intensywne ze względu na wrażliwość młodego organizmu. W przypadku dzieci ważne jest, aby nie ignorować objawów alergicznego zapalenia spojówek i skonsultować się z lekarzem. Pediatra, okulista lub alergolog pomoże dobrać odpowiednie leczenie i doradzi, jak postępować, aby zminimalizować objawy.

 

Bibliografia:
V. M. Rathi, S. I Murthy, Allergic conjunctivitis, 2017.
A. Leonardi, F. Piliego, A. Castegnaro, D. Lazzarini, A. La Gloria Valerio, P. Mattana, Allergic conjunctivitis: a cross-sectional study. Clinical and experimental allergy: journal of the British Society for Allergy and Clinical Immunology. 2015.
T. P. O’Brien, Allergic conjunctivitis: an update on diagnosis and management, 2013.
E. Krzych-Fałta, O. Wojas, Lokalny alergiczny nieżyt nosa czy lokalne alergiczne zapalenie spojówek, Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology, 2023.