Atropina jest organicznym związkiem chemicznym  z grupy alkaloidów tropanowych. Występuje naturalnie, w roślinach. Jej właściwości znali już Persowie czy Egipcjanie – atropina bowiem, w niewłaściwych ilościach potrafi być śmiertelnie groźna. Jeśli jednak jest podawana w odpowiedniej dawce przez specjalistę, może przynieść organizmowi wiele dobrego. Właśnie dlatego znajduje zastosowanie w bardzo wielu dziedzinach. Jak działa atropina do oczu? Jakie ma właściwości i zastosowanie? Sprawdź i dowiedz się więcej!

Atropina – co to takiego?

Atropina to naturalna substancja o właściwościach terapeutycznych – niemniej jednak w starożytności była znana jako trucizna. Jej wzór sumaryczny to C17H23NO3. To alkaloid tropinowy, który hamuje przywspółczulny układ nerwowy poprzez blokowanie receptorów muskarynowych M1 i M2. WHO umieściło ją na liście podstawowych leków. Stosowana we właściwy sposób i we właściwych ilościach ma bowiem działanie: 

• przeciwarytmiczne,
• odtruwające (np. w przypadku zatrucia niektórymi grzybami),
• rozszerzające oskrzela,
• rozszerzające źrenice,
• porażające akomodację,
• rozkurczające i zmniejszające napięcie mięśni gładkich.

Właściwości atropiny

Wśród jej właściwości wymienia się również:

• zapobieganie odruchowemu zatrzymaniu akcji serca,
• przyspieszanie akcji serca,
• działanie rozkurczowe w kolce jelitowej, żółciowej i nerkowej.

Właśnie z tego powodu substancja ta znajduje tak szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach medycyny i nauki, w tym w kardiologii i okulistyce. 

Atropina do oczu: działanie substancji w okulistyce

W okulistyce atropina pełni funkcje, które obejmują terapię, diagnostykę i kontrolę narządu wzroku. Jeżeli byłeś kiedyś na badaniu wzroku u okulisty, to zapewne znasz to uczucie, gdy specjalista podaje do oka kilka kropel substancji, która znacznie upośledza ostrość widzenia – co w konsekwencji sprawia, że widzisz tylko rozmazany obraz, a do kilkunastu godzin po badaniu masz problemy z prawidłowym widzeniem. Za to działanie odpowiada właśnie atropina do oczu. A po co potrzebna jest na badaniu widzenia? Rozszerzone źrenice, nieostre widzenie, nadwrażliwość na światło czy suchość w ustach to jedynie skutki uboczne działania atropiny. 

– Stosuje się ją aby specjalista miał lepszy wgląd w wewnętrzne struktury oka i mógł wykryć ewentualne choroby czy nieprawidłowości.

Poznaj 5 najpopularniejszych chorób oczu.

– Wykorzystuje się ją również w przypadku dzieci i młodzieży, u których akomodacja jest bardzo silna i należy ją chwilowo porazić, aby wykonać jej badanie. 

– Po atropinę sięga się również w przypadku zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego, aby długotrwale rozszerzyć źrenicę by zapobiec powstawaniu zrostów. 

Jak wygląda zakraplanie oczu atropiną?

Gdy specjalista zdecyduje o konieczności użycia atropiny do badania, to umieści jej jedną lub dwie krople w każdym z Twoich worków spojówkowych. Atropina zostanie naturalnie rozprowadzona po powierzchni gałki ocznej i po upływie około 15 minut będzie już w pełni działać. Całość takiego badania trwa zwykle maksymalnie do 40 minut, ale zdarza się, że trwa tylko 25. Czas zależy od tego, jak wiele i jak dokładnie specjalista zdecyduje się wykonać pomiary. 

Po zakropleniu oczu atropiną możesz odczuwać lekki dyskomfort, a w tym również pieczenie i swędzenie, może pojawić się również lekkie zaczerwienienie – jednak zazwyczaj objawy te ustępują w niedługim czasie.

Jak długo trwa działanie atropiny?

Skutki uboczne, jakie wywołuje atropina bywają nie tylko dyskomfortowe, ale i uciążliwe. Po jej zastosowaniu nie należy prowadzić pojazdów, a problematyczne może okazać się nawet wyjście z gabinetu okulistycznego – dlatego zaleca się, aby na badanie nie przychodzić samemu. Rozszerzenie źrenic po podaniu atropiny do oczu może utrzymywać się nawet do 2. tygodni, zazwyczaj jednak znika po około 8 dniach. Porażenie akomodacji na szczęście ustępuje znacznie szybciej, bowiem już po około 2. godzinach. W przypadku dzieci i osób starszych działanie to może utrzymywać się jednak dłużej – bowiem aż do 10. godzin. 

Przeciwwskazania do atropiny

Choć atropina w wielu przypadkach ma działanie wysoce praktyczne i pożyteczne to czasami może odpowiadać za konsekwencje zdrowotne: może mieć to bowiem miejsce u osób, które są nadwrażliwe na jej działanie, a także u osób, które borykają się z:

• jaskrą z wąskim kątem przesączania,
• jaskrą pierwotną z tendencją do zamykania kąta,
• nadwrażliwością na leki cholinolityczne,
• niedrożnością układu pokarmowego.

Atropina w ciąży

Stosowanie atropiny odradza się również kobietom w ciąży oraz tym karmiącym piersią – chociaż dotychczas nie dowiedziono, czy atropina przenika do mleka kobiecego. W przypadku przyszłych mam jest ona odradzana, ponieważ dożylne podanie atropiny może spowodować tachykardię u płodu. Atropinę można zastosować jednak w przypadku, gdy w opinii lekarza korzyści z jej działania dla matki przeważają nad potencjalnym zagrożeniem dla dziecka. 

Przedawkowanie atropiny

Warto wiedzieć, że w przypadku osób z przeciwwskazaniami możliwe jest zatrucie atropiną. Zdarzają się również przypadki jej przedawkowania. W takich momentach występują takie objawy jak:

• silne zaczerwienienie twarzy,
• przyspieszona akcja serca,
• zatrzymanie moczu,
• niepokój,
• uczucie suchości oczu, śluzówek i skóry,
• silne pobudzenie,
• utrata przytomności,
• halucynacje.

W takich sytuacjach konieczne jest jak najszybsze działanie specjalisty. Powinien on podać takiemu pacjentowi leki, które pobudzają przywspółczulny układ nerwowy, np. eserynę. 

Atropina owszem, może być niebezpieczna – w większości przypadków jednak wykazuje korzystne działanie dla organizmu. Ważne jest, aby nad jej dawkowaniem czuwał specjalista – wtedy możesz mieć pewność, że będzie ona w pełni bezpieczna. Nie zaleca się jej stosowania bez konsultacji z lekarzem.

Bibliografia:

https://www.bezokularow.pl/poradnik/atropina-do-oczu-czym-jest-kiedy-sie-stosuje
https://www.wokularach.pl/blog/atropina-do-oczu-kiedy-jak
https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=107
https://podyplomie.pl/okulistyka/23017,leki-okulistyczne-w-ciazy?page=2