Rozszerzone źrenice to stan, w którym źrenice oka stają się większe niż zwykle. Ten fenomen może być spowodowany wieloma czynnikami. W tym artykule odpowiemy na pytania dotyczące rozszerzonych źrenic, przedstawimy ich potencjalne przyczyny, a także wyjaśnimy, czy zawsze są powodem do niepokoju.

Co to są rozszerzone źrenice?

Źrenice to czarne otwory znajdujące się w centralnej części tęczówki oka, które pełnią istotną rolę w procesie widzenia. Ich podstawowym zadaniem jest regulowanie ilości światła wpadającego do wnętrza oka, a dokładniej do siatkówki. Siatkówka, zlokalizowana w tylnej części gałki ocznej, przekształca odbierane światło w impulsy nerwowe, które mózg interpretuje jako obraz. Wielkość źrenic zmienia się w zależności od warunków oświetleniowych. W jasnym świetle źrenice zwężają się w celu ochrony siatkówki przed nadmiernym oświetleniem. Z kolei w ciemności źrenice rozszerzają się, aby wpuścić więcej światła.

Jak wyglądają rozszerzone źrenice?

Źrenice o większej średnicy są bardziej widoczne i zajmują większą powierzchnię tęczówki. Normalna średnica źrenicy wynosi od 2 do 4 mm w jasnym świetle i od 4 do 8 mm w ciemności. W przypadku rozszerzonych źrenic ich rozmiar może znacząco się zwiększyć, a reakcja na światło może być osłabiona lub całkowicie zaniknąć – w zależności od przyczyny.

Czasami rozszerzenie dotyczy tylko jednego oka – jest to zjawisko zwane anizokorią. W takich przypadkach różna wielkość źrenic może wskazywać na problem z układem nerwowym lub inną przyczynę patologiczną. 

Rozszerzone źrenice – przyczyny

Źrenice mogą rozszerzać się z wielu powodów, od zupełnie naturalnych reakcji organizmu, przez czynniki emocjonalne, aż po poważne problemy zdrowotne. Poniżej znajdziesz szczegółowe omówienie najczęstszych przyczyn rozszerzonych źrenic.

1. Reakcja na emocje

Jednym z najbardziej fascynujących aspektów rozszerzonych źrenic jest ich związek z emocjami. Silne emocje, takie jak strach, zaskoczenie, podekscytowanie czy miłość, mogą powodować rozszerzenie źrenic. Dlaczego tak się dzieje? Odpowiedzialny za to jest układ współczulny, który aktywuje się w sytuacjach stresowych lub ekscytujących. W momentach emocjonalnych ciało mobilizuje się do działania – serce bije szybciej, oddech przyspiesza, a źrenice rozszerzają się, aby dostarczyć więcej światła i umożliwić lepsze widzenie.

2. Wpływ substancji psychoaktywnych

Rozszerzone źrenice po narkotykach to jeden z najczęstszych objawów zażywania niektórych substancji psychoaktywnych. Środki takie jak kokaina, amfetamina, LSD czy MDMA mogą powodować nienaturalnie rozszerzone źrenice. Dzieje się tak, ponieważ substancje te wpływają na układ nerwowy i zakłócają normalną regulację źrenic.

3. Problemy neurologiczne

Rozszerzone źrenice mogą być jednym z objawów poważnych problemów neurologicznych. W takich przypadkach zwykle towarzyszą inne niepokojące symptomy, takie jak ból głowy, zawroty głowy, zaburzenia widzenia lub asymetria źrenic (anizokoria). Najczęstsze przyczyny neurologiczne rozszerzonych źrenic:

• Urazy głowy – mogą powodować ucisk na nerw okoruchowy (nerw III), odpowiedzialny za kontrolę rozmiaru źrenic. W takich przypadkach rozszerzenie źrenic może dotyczyć jednego oka.
• Guz lub udar mózgu – zakłócają prawidłową pracę mózgu i układu nerwowego.
• Migrena z aurą – specyficzny rodzaj bólu głowy, któremu często towarzyszą zaburzenia widzenia, mrowienie czy drętwienie kończyn. W niektórych przypadkach migreny ocznej źrenice mogą rozszerzać się jako reakcja na silny ból.

4. Choroby oczu

Nie tylko układ nerwowy, ale również niektóre choroby oczu mogą wpływać na rozszerzenie źrenic. Jaskra zamkniętego kąta to jedna z takich chorób, w której dochodzi do wzrostu ciśnienia w gałce ocznej. W pewnych przypadkach towarzyszy temu brak reakcji źrenicy na światło i skutkuje jej trwałym rozszerzeniem. Zapalenie nerwu wzrokowego może również zaburzać normalną reakcję źrenic na światło. W tym przypadku problem wynika z uszkodzenia drogi nerwowej, która przekazuje informacje z siatkówki do mózgu. 

5. Leki a rozszerzone źrenice

Niektóre leki mogą powodować rozszerzenie źrenic jako efekt uboczny. Jest to często tymczasowe i nie wskazuje na żadne poważniejsze problemy zdrowotne, jednak warto wiedzieć, które substancje mogą wywoływać taki efekt. Na przykład:

• Leki przeciwdepresyjne (szczególnie z grupy SSRI i SNRI) – wpływają na poziom serotoniny w mózgu, a to z kolei może prowadzić do rozszerzenia źrenic. Podobnie działają niektóre leki stosowane w leczeniu lęku, ADHD czy przewlekłego bólu.
• Krople do oczu – stosowane w diagnostyce okulistycznej (np. atropina) celowo rozszerzają źrenice. Efekt takiego działania utrzymuje się od kilku godzin do nawet 24 godzin w zależności od preparatu.

Rozszerzone źrenice u dzieci

Rozszerzone źrenice u dzieci mogą budzić niepokój, szczególnie jeśli są zauważalne przez dłuższy czas. U dzieci układ nerwowy i wzrokowy jest bardziej wrażliwy i podatny na bodźce zewnętrzne niż u dorosłych. To może powodować częstsze rozszerzanie się źrenic, nawet w sytuacjach, które są całkowicie nieszkodliwe i naturalne.

Jeśli jako rodzic czy opiekun masz jakiekolwiek wątpliwości co do zdrowia oczu dziecka, skonsultuj się z pediatrą lub okulistą, aby mieć pewność, że wszystko jest w normie. 

Czy rozszerzone źrenice zawsze są powodem do niepokoju?

Nie zawsze. Rozszerzone źrenice zazwyczaj nie stanowią problemu, jeśli są krótkotrwałe i towarzyszą im oczywiste czynniki, takie jak zmiana oświetlenia czy silne emocje. Jednak w niektórych sytuacjach mogą być objawem poważniejszych schorzeń, zwłaszcza jeśli:

• Występują stale i nie reagują na zmiany światła.
• Dotyczą tylko jednego oka (asymetria źrenic).
• Towarzyszą im inne objawy, takie jak ból głowy, zawroty głowy, nudności, niewyraźne widzenie lub problemy z koordynacją.

W takich przypadkach warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, ponieważ może to świadczyć o problemach neurologicznych, urazach głowy, infekcjach lub innych poważnych schorzeniach.

Rozszerzone źrenice – diagnostyka

W celu ustalenia, co jest przyczyną rozszerzonych źrenic, konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki. Lekarze stosują różnorodne metody diagnostyczne. Każda z nich pozwala na ocenę różnych aspektów zdrowia oczu.

1. Badanie w lampie szczelinowej – jedno z podstawowych narzędzi diagnostycznych w okulistyce. Pozwala wykryć uszkodzenia strukturalne oka, stany zapalne czy obecność ciał obcych. To badanie wzroku może także pomóc ocenić, czy rozszerzenie źrenic wynika z problemów w samej tęczówce.
2. Badanie pupilometrem – pupilometr to urządzenie służące do dokładnego pomiaru odległości między źrenicami oraz ich reakcji na światło. Wskazuje na różnice w rozmiarze źrenic oraz pomaga ocenić, czy reakcje na światło są prawidłowe. 
3. Egzoftalmometria – egzoftalmometr to narzędzie używane do oceny położenia gałek ocznych względem oczodołów. Pozwala wykryć ich nieprawidłowe osadzenie, które z kolei może wpływać na działanie źrenic.
4. Badanie dopplerowskie – to metoda diagnostyczna wykorzystująca ultradźwięki o wysokiej częstotliwości, która pozwala na ocenę przepływu krwi w naczyniach. Dzięki temu badaniu można wykryć zaburzenia układu krwionośnego, które mogą wpływać na funkcjonowanie oczu i reakcje źrenic. 
5. Badania obrazowe – jeśli istnieje podejrzenie problemów neurologicznych lub urazów głowy, konieczne może być wykonanie szczegółowych badań obrazowych. Tomografia komputerowa (CT) pozwala na ocenę strukturalnych zmian w mózgu i oczodołach. Rezonans magnetyczny (MRI) dostarcza bardziej szczegółowego obrazu tkanek miękkich.

 

Bibliografia:
https://www.wokularach.pl/blog/rozszerzone-zrenice-kiedy-powinny-niepokoic#mcetoc_1grde39il6
https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/22238-dilated-pupils
https://www.allaboutvision.com/en-au/conditions/dilated-pupils/
https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/dilated-pupils-causes-worry-concerned-treatment