Odwarstwienie siatkówki to poważna choroba oczu, która wymaga pilnej interwencji medycznej.  Może nawet prowadzić do całkowitej utraty wzroku, jeśli nie zostanie szybko zdiagnozowana i leczona. W tym artykule przedstawimy, czym dokładnie jest odwarstwienie siatkówki oka, jakie są przyczyny, objawy oraz dostępne metody leczenia tego schorzenia.

Co to jest odwarstwienie siatkówki?

Siatkówka oka to cienka, przezroczysta warstwa komórek nerwowych, wyścielająca wnętrze gałki ocznej. Jest odpowiedzialna za odbieranie bodźców świetlnych i przekształcanie ich w impulsy elektryczne, które za pośrednictwem nerwu wzrokowego trafiają do mózgu. To właśnie dzięki siatkówce widzimy wyraźne obrazy.

Odwarstwienie siatkówki to sytuacja, w której siatkówka oddziela się od podtrzymujących ją struktur oka, a w szczególności od naczyniówki. Jest to warstwa, która dostarcza jej tlen i substancje odżywcze. W wyniku tego odłączenia komórki siatkówki zaczynają obumierać, prowadząc do postępującej utraty wzroku. Odwarstwienie siatkówki oka nie jest schorzeniem, które ustępuje samoistnie. Wymaga pilnej interwencji lekarskiej, zazwyczaj w postaci zabiegu chirurgicznego.

Rodzaje odwarstwienia siatkówki

Odwarstwienie siatkówki to schorzenie, które może mieć różne przyczyny i przebieg, dlatego zostało podzielone na trzy główne typy. Każdy z tych rodzajów charakteryzuje się odmiennym mechanizmem powstawania oraz wymaga indywidualnego podejścia do leczenia:

• Przedarciowe odwarstwienie siatkówki – związane z powstaniem otworu lub przedarcia w siatkówce, przez które płyn z wnętrza oka przedostaje się pod nią. Spowodowane uszkodzeniem mechanicznym.
• Trakcyjne odwarstwienie siatkówki – spowodowane pociąganiem siatkówki  przez błony na jej powierzchni, np. w cukrzycy.
• Wysiękowe odwarstwienie siatkówki – wywołane nagromadzeniem się płynu pod siatkówką, często z powodu stanów zapalnych, guzów czy schorzeń naczyniowych.

Czynniki ryzyka odwarstwienia siatkówki

Istnieją pewne grupy osób, u których ryzyko wystąpienia odwarstwienia siatkówki jest znacznie większe niż u innych. Warto znać czynniki ryzyka, aby wiedzieć, kto jest bardziej narażony na tę chorobę oczu i jakie działania profilaktyczne można podjąć:

• Wiek – odwarstwienie siatkówki częściej dotyka osoby po 60. roku życia.
• Krótkowzroczność – osoby z dużą wadą wzroku są bardziej narażone, ponieważ ich gałki oczne są wydłużone, a to osłabia siatkówkę.
• Operacje oczu – np. odwarstwienie siatkówki po operacji zaćmy jest jednym z potencjalnych powikłań.
• Urazy głowy i oczu.
• Predyspozycje genetyczne.

Objawy odwarstwienia siatkówki

Odwarstwienie siatkówki może rozwijać się stopniowo lub wystąpić nagle. W obu przypadkach istotne jest szybkie rozpoznanie objawów, ponieważ czas odgrywa tu decydującą rolę w skuteczności leczenia. Zatem jeśli zaobserwujesz którykolwiek z nich, koniecznie skonsultuj się z okulistą. Typowe objawy odwarstwienia siatkówki to:

• Błyski świetlne (fotopsje) – widoczne głównie na obrzeżach pola widzenia. Mogą przypominać błyski lampy błyskowej lub rozbłyski pojawiające się w ciemnościach.
• Męty w oku – czarne kropki lub inne plamy, które przesuwają się razem z ruchem oka.
• Cień w polu widzenia – osoby z odwarstwieniem siatkówki często opisują, że widzą ciemną zasłonę, która powoli przesłania obraz, najczęściej od dołu lub z boku.
• Zamglone widzenie – obraz może stać się rozmyty, szczególnie w jednym oku.
• Całkowita utrata wzroku – w przypadku braku leczenia, odwarstwienie siatkówki może doprowadzić do trwałej ślepoty.

Jak zadbać o codzienne życie z odwarstwieniem siatkówki?

W codziennym funkcjonowaniu z odwarstwieniem siatkówki najważniejsza jest edukacja i świadomość ograniczeń wynikających z choroby. Pacjenci powinni regularnie odwiedzać okulistę, aby badać wzrok i zasięgać porad dotyczących bezpiecznego powrotu do normalnych aktywności. Należy także unikać sytuacji mogących prowadzić do urazów głowy lub nagłych wzrostów ciśnienia wewnątrzgałkowego, takich jak zbyt intensywny wysiłek fizyczny, dźwiganie ciężkich przedmiotów czy przebywanie w warunkach gwałtownych zmian ciśnienia (np. nurkowanie). Dowiedz się więcej, jak dbać o oczy – higiena wzroku.

Czy odwarstwienie siatkówki da się wyleczyć?

Tak, odwarstwienie siatkówki da się wyleczyć, jednakże skuteczność terapii w dużej mierze zależy od czasu, jaki upłynął od wystąpienia objawów do momentu interwencji medycznej. Wczesna diagnoza i natychmiastowe podjęcie leczenia znacznie zwiększają szanse na pełne przywrócenie widzenia. Według badań, skuteczność operacyjnego leczenia odwarstwienia siatkówki wynosi nawet ok. 90%, pod warunkiem, że interwencja została przeprowadzona na czas. Dlatego należy jak najszybciej zgłosić się do specjalisty, jeśli tylko pojawią się pierwsze objawy.

Metody leczenia odwarstwienia siatkówki

Leczenie odwarstwienia siatkówki zależy od rodzaju, a także stopnia zaawansowania tej choroby. Do najważniejszych metod możemy wymienić:

Laseroterapia siatkówki

Laseroterapia to jedna z najskuteczniejszych metod leczenia wczesnego stadium odwarstwienia siatkówki, kiedy jeszcze nie doszło do jej całkowitego odłączenia. Laser wytwarza mikrouszkodzenia wokół przedarcia siatkówki, które tworzą blizny stabilizujące siatkówkę. Zabieg ten jest mało inwazyjny i przeprowadzany w warunkach ambulatoryjnych.

Kriopeksja (zamrażanie siatkówki)

Kriopeksja to alternatywna metoda do laseroterapii, która polega na zamrażaniu miejsca przedarcia siatkówki. Proces ten również tworzy blizny, które pomagają utrzymać siatkówkę na swoim miejscu. Kriopeksja jest stosowana szczególnie wtedy, gdy dostęp do miejsca uszkodzenia za pomocą lasera jest utrudniony.

Operacyjne leczenie odwarstwienia siatkówki

Jeśli doszło do całkowitego odwarstwienia siatkówki lub jeśli leczenie laserowe nie jest wystarczające, konieczna staje się operacja. Obecnie stosuje się kilka technik chirurgicznych, w tym:

• Witrektomia – polega na usunięciu ciała szklistego z wnętrza oka. Następnie w miejsce usuniętego ciała szklistego wprowadza się specjalne substancje, gaz lub silikonowy olej, które pełnią funkcję stabilizującą i dociskają siatkówkę do naczyniówki.
• Pneumoretinopeksja – polega na wprowadzeniu pęcherzyka gazu do wnętrza gałki ocznej. Gaz ten działa jak tymczasowy “klin”, unosząc odwarstwioną siatkówkę i dociskając ją do ściany oka w odpowiednim miejscu.

Operacja odwarstwienia siatkówki na NFZ

Operacja odwarstwienia siatkówki jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W ramach NFZ pacjentom przysługują nowoczesne techniki chirurgiczne, takie jak witrektomia czy plombowanie twardówki, a także opieka pooperacyjna. Problemem pozostaje jednak dostępność takich zabiegów. W wielu miejscach czas oczekiwania może wynosić nawet kilka tygodni. W przypadku takiego schorzenia jak odwarstwienie siatkówki brak szybkiej interwencji może prowadzić do trwałej utraty wzroku, dlatego nagłe przypadki są często traktowane priorytetowo. Dla osób, które nie chcą czekać w kolejce, istnieje możliwość wykonania zabiegu w prywatnych klinikach. Wysokie koszty takiego leczenia sprawiają, że wiele osób ostatecznie wybiera operację realizowaną w ramach NFZ.

Odwarstwienie siatkówki a wysiłek fizyczny

Wysiłek fizyczny ma ogromne znaczenie dla zdrowia, ale w przypadku osób z odwarstwieniem siatkówki lub po operacji jej leczenia, konieczne jest ograniczenie aktywności, które mogą powodować wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Sporty takie jak podnoszenie ciężarów, bieganie, sporty kontaktowe (np. boks, piłka nożna) czy skoki spadochronowe są szczególnie ryzykowne. Każda intensywna aktywność może zwiększać ryzyko nawrotu odwarstwienia lub uszkodzenia delikatnych struktur oka.

Odwarstwienie siatkówki a poród naturalny

Poród naturalny wymaga od kobiety ogromnego wysiłku fizycznego, który może wpłynąć na ciśnienie wewnątrzgałkowe i dodatkowo obciążyć siatkówkę. Dla kobiet, które mają za sobą operację odwarstwienia siatkówki lub znajdują się w grupie ryzyka, poród naturalny może stanowić zagrożenie. Lekarze najczęściej rekomendują cesarskie dla pacjentek, u których istnieje ryzyko powikłań okulistycznych. Decyzja ta zależy jednak od indywidualnego przypadku i nie każda kobieta z problemami siatkówki musi rezygnować z porodu naturalnego.

Odwarstwienie siatkówki a alkohol

Spożywanie alkoholu w nadmiarze może negatywnie wpływać na proces gojenia po operacji odwarstwienia siatkówki. Alkohol może obniżać zdolność regeneracyjną tkanek, spowalniać proces gojenia oraz zwiększać ryzyko wystąpienia stanu zapalnego w obrębie oka. Po operacji, a także w trakcie leczenia, zaleca się unikanie alkoholu lub znaczne ograniczenie jego spożycia.

 

Bibliografia:
https://www.bezokularow.pl/poradnik/odklejenie-siatkowki-objawy-przyczyny-i-leczenie
N. Feltgen, P. Walter, Rhegmatogenous Retinal Detachment – an Ophthalmologic Emergency, Deutsches Arzteblatt, 2014.
National Eye Institute, Retinal Detachment, 2024.
A. Warren, D.W. Wang, J.I. Lim, Rhegmatogenous retinal detachment surgery: A review, Clinical and Experimental Ophthalmology, 2023.