Zapalenie twardówki jest poważnym schorzeniem oka, które może prowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku. W tym artykule przybliżymy, czym jest zapalenie twardówki, jakie są jego objawy, przyczyny oraz metody leczenia.

Czym jest zapalenie twardówki?

Zapalenie twardówki to schorzenie oka, które polega na stanie zapalnym obejmującym twardówkę. Twardówka to zewnętrzna, biała warstwa gałki ocznej, która nadaje jej kształt i chroni wewnętrzne struktury oka. Jest niezwykle ważnym elementem naszego oka, ponieważ odpowiada za nadanie mu kształtu i ochronę przed uszkodzeniami. Mimo że jest bardzo wytrzymała, jej grubość wynosi zaledwie około 1,5 mm, a to czyni ją podatną na różne problemy zdrowotne. Zapalenie twardówki może obejmować jej przednią lub tylną część. 

Objawy zapalenia twardówki

Główne objawy zapalenia twardówki to:

• Silne zaczerwienienie oka.
• Ból promieniujący do czoła, zatok przynosowych lub szczęki.
• Nadwrażliwość na światło.
• Spadek ostrości wzroku.
• Łzawienie i pieczenie oka.

W przypadku zapalenia nadtwardówki objawy są łagodniejsze i mogą obejmować jedynie uczucie dyskomfortu oraz niewielkie zaczerwienienie​.

Przyczyny zapalenia twardówki

Nie zawsze istnieje oczywista przyczyna zapalenia twardówki, ale w większości przypadków związana jest z innymi, poważnymi chorobami ogólnoustrojowymi oraz czynnikami zewnętrznymi.

Choroby autoimmunologiczne

Jednym z głównych czynników wywołujących zapalenie twardówki są choroby autoimmunologiczne. Choroby te powodują, że układ odpornościowy atakuje własne tkanki, w tym twardówkę oka. Wśród najczęściej wymienianych chorób autoimmunologicznych związanych z zapaleniem twardówki znajdują się:

• Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS).
• Toczeń rumieniowaty układowy.
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.
• Ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (ziarniniak Wegenera).
• Guzkowe zapalenie tętnic.
• Zespół Reitera.

Przyczyny infekcyjne

Choć rzadziej, zapalenie twardówki może być również wynikiem infekcji. Bakterie takie jak gronkowiec złocisty i paciorkowiec, wirusy opryszczki pospolitej oraz różne grzyby mogą wywołać stan zapalny, który obejmuje twardówkę. W takich przypadkach zapalenie jest zwykle wynikiem bezpośredniego zakażenia tkanek oka.

Inne czynniki

Oprócz chorób autoimmunologicznych i infekcji, zapalenie twardówki może być wywołane także przez:

• Bezpośrednie urazy oka, jak uderzenie czy zadrapanie.
• Chroniczny stres.
• Ekspozycja na szkodliwe substancje chemiczne.
• Częste migreny
• Trądzik różowaty.
• Atopowe zapalenie skóry (AZS)​.
• Borelioza.

Zapalenie nadtwardówki – czym się różni?

Nadtwardówka jest cienką warstwą tkanki znajdującą się między spojówką a twardówką, czyli białą częścią oka. Kiedy dochodzi do jej zapalenia, mówimy o zapaleniu nadtwardówki. Objawia się to przede wszystkim zaczerwienieniem oka, które może być mylnie brane za zwykłe podrażnienie lub zapalenie spojówek. Jednak w przeciwieństwie do zapalenia spojówek, w przypadku zapalenia nadtwardówki nie mamy do czynienia z wyraźnym wydzielaniem ropy ani swędzeniem. A jak to się ma do zapalenia twardówki? Zapalenie twardówki to znacznie poważniejsza sprawa. Obejmuje głębsze warstwy oka i może prowadzić do znacznego bólu oka, a w skrajnych przypadkach nawet do utraty wzroku.

Diagnostyka zapalenia twardówki

Diagnostyka zapalenia twardówki jest procesem złożonym i wymaga wielu różnych badań, aby dokładnie ocenić stan zapalny i jego przyczyny. W pierwszej kolejności lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad lekarski, zbierając informacje na temat ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz historii chorób oczu. W następnej kolejności przeprowadzane są badania okulistyczne, takie jak badanie w lampie szczelinowej, tomografia komputerowa, USG oczodołu oraz badania krwi​. W niektórych przypadkach konieczne może być wykonanie dodatkowych badań w celu wykluczenia innych chorób.

Leczenie zapalenia twardówki

Najczęstszym sposobem leczenia zapalenia twardówki jest stosowanie leków przeciwzapalnych, głównie sterydów. Mogą być one podawane w formie kropli do oczu, tabletek lub zastrzyków pozagałkowych. Sterydy pomagają w zmniejszeniu stanu zapalnego oraz obrzęku twardówki. Jednak ich długotrwałe stosowanie może prowadzić do powikłań, takich jak zaćma czy jaskra, dlatego terapia ta wymaga ścisłego nadzoru lekarza. 

W przypadku pacjentów, którzy nie mogą stosować sterydów lub gdy leczenie sterydowe nie przynosi oczekiwanych efektów, stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne. Leki te mogą być podawane miejscowo w postaci kropli do oczu lub doustnie. Pomagają w redukcji stanu zapalnego i łagodzeniu bólu, choć ich skuteczność jest zazwyczaj mniejsza w porównaniu do sterydów. 

Zapalenie nadtwardówki zwykle nie wymaga leczenia, ponieważ choroba ma łagodny przebieg i często ustępuje samoistnie. W większości przypadków, jeśli objawy są łagodne, stosuje się jedynie leczenie objawowe, takie jak sztuczne łzy – krople do oczu czy chłodne okłady. 

Dowiedz się, jak dbać o oczy.

Czy zapalenie twardówki jest zaraźliwe?

Zapalenie twardówki nie jest zaraźliwe. Wynika to z faktu, że zapalenie twardówki najczęściej jest skutkiem wewnętrznych procesów zapalnych w organizmie, zwłaszcza tych związanych z chorobami autoimmunologicznymi. W takich przypadkach układ odpornościowy atakuje własne tkanki, prowadząc do zapalenia różnych części ciała, w tym twardówki oka. Jednakże, jeśli zapalenie twardówki jest wynikiem zakażenia bakteryjnego lub wirusowego, to same te patogeny mogą być zaraźliwe. W takich przypadkach, to nie samo zapalenie twardówki jest zaraźliwe, lecz mikroorganizmy, które mogą je wywołać.

Zapalenie twardówki – ile trwa?

Czas trwania zapalenia twardówki jest dość zmienny i zależy od wielu czynników. Najważniejszym z nich jest rodzaj zapalenia. Wyróżniamy dwa główne typy: zapalenie przednie i zapalenie tylne twardówki. Zapalenie przednie, które dotyczy przedniej części twardówki, jest znacznie częstsze i zazwyczaj mniej poważne. Może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od stopnia nasilenia i reakcji na leczenie. Zapalenie tylne, obejmujące tylne obszary twardówki, jest rzadsze, ale bardziej groźne. Często wymaga dłuższego leczenia. 

Z kolei zapalenie nadtwardówki zwykle trwa krócej. Objawy, takie jak zaczerwienienie, dyskomfort i pieczenie, mogą ustąpić w ciągu kilku dni do trzech tygodni, nawet bez leczenia, chociaż w niektórych przypadkach mogą się przedłużać.

 

Bibliografia:
F.A. Valenzuela, V.L. Perez. Scleritis—infectious versus inflammatory. US Ophthalmic Review. 2016.
https://www.bezokularow.pl/poradnik/zapalenie-twardowki-przyczyny-objawy-diagnostyka-i-leczenie
https://www.wokularach.pl/blog/zapalenie-twardowki-objawy-przyczyny-leczenie#mcetoc_1gt8p306v2
M. Oray, H. Meese, C.S. Foster. Diagnosis and management of noninfectious immune-mediated scleritis: current status and future prospects. Expert Rev Clin Immunol. 2016.