Problemy ze wzrokiem mogą przybierać różne formy, a jednymi z najczęściej spotykanych zjawisk są efekt olśnienia i efekt halo. Choć te terminy brzmią podobnie, dotyczą różnych aspektów widzenia. W tym artykule przyjrzymy się bliżej tym zjawiskom, omówimy ich przyczyny, objawy, a także wskazówki dotyczące leczenia i zapobiegania.
 

Co to jest efekt olśnienia?

Efekt olśnienia to stan, w którym nadmierna ilość światła utrudnia lub uniemożliwia normalne widzenie. Olśnienie może być wynikiem zbyt dużego natężenia światła, niewłaściwego rozkładu luminancji czy nadmiernych kontrastów w otoczeniu. Często dochodzi do niego podczas jazdy samochodem w nocy, kiedy światła reflektorów innych pojazdów mogą prowadzić do czasowego oślepienia kierowcy. Może on występować także w przypadku ostrego światła słonecznego, odbijanego od wody, śniegu lub innych jasnych powierzchni.
 

Efekt olśnienia a oczy – dlaczego się pojawia?

Olśnienie jest wynikiem rozproszenia światła w oku. Kiedy światło dociera do oka pod określonym kątem lub w zbyt dużej ilości, może zakłócać prawidłowe widzenie. Dzieje się tak zwłaszcza gdy źrenica nie jest w stanie odpowiednio szybko się zwęzić, aby dostosować się do intensywności światła. Osoby starsze oraz osoby z wadami wzroku mogą być bardziej podatne na ten problem.
 

Rodzaje efektu olśnienia – jak powstają?

Olśnienie można podzielić na trzy podstawowe rodzaje, które różnią się sposobem powstawania oraz wpływem na nasz wzrok. Warto poznać ich specyfikę, aby lepiej zrozumieć, jak możemy chronić oczy przed tym zjawiskiem.

• Olśnienie bezpośrednie – powstaje, gdy patrzymy bezpośrednio na źródło światła.
• Olśnienie pośrednie – występuje, gdy jasne światło znajduje się w polu widzenia obok obserwowanego obiektu.
• Olśnienie odbiciowe – jest wynikiem odbijania światła od różnych powierzchni.

Jakie są skutki efektu olśnienia?

Efekt olśnienia może wpływać na wzrok w różny sposób, zależnie od jego intensywności. Można wyróżnić kilka form olśnienia, które mają różny wpływ na zdolność widzenia oraz ogólny komfort.

Olśnienie przeszkadzające

Ten rodzaj olśnienia czasowo upośledza zdolność widzenia. Może być wynikiem bezpośredniego patrzenia na źródło światła o wysokiej luminancji, tak jak podczas jazdy nocą, kiedy reflektory nadjeżdżających pojazdów wywołują chwilowe oślepienie. Oczy potrzebują czasu na adaptację, a widoczność powraca stopniowo.

Olśnienie przykre

Olśnienie przykre, choć nie wpływa bezpośrednio na zdolność widzenia, może wywoływać znaczący dyskomfort, uczucie zmęczenia wzroku oraz obniżenie koncentracji. Przykładem może być intensywne światło w biurze lub odbijające się promienie słoneczne od jasnych powierzchni, takich jak śnieg czy woda.

Olśnienie oślepiające

Jest to najbardziej intensywna forma olśnienia, prowadząca do chwilowej utraty zdolności widzenia. Może to nastąpić np. po patrzeniu na bardzo jasne światło po długim przebywaniu w ciemności. Typowe sytuacje to nagłe włączenie światła w ciemnym pomieszczeniu lub patrzenie bezpośrednio na błysk flesza.
 

Jak radzić sobie z efektem olśnienia?

Efekt olśnienia, choć często nieunikniony w codziennym życiu, można zminimalizować za pomocą kilku sprawdzonych metod:

• Odpowiednie oświetlenie w pomieszczeniach – światło rozproszone, zamiast skupionego, jest bardziej przyjazne dla oczu i zmniejsza ryzyko olśnienia. Lampy z regulowanym kątem świecenia oraz osłony, takie jak abażury, pomagają rozpraszać światło.
• Filtry przeciwsłoneczne i okulary – na zewnątrz, zwłaszcza w słoneczne dni, warto korzystać z okularów przeciwsłonecznych z odpowiednimi filtrami UV. Okulary z polaryzacją mogą dodatkowo redukować odbicia światła od powierzchni, takich jak woda, śnieg czy szklane budynki​.
• Zasłony, rolety i markizy – w pomieszczeniach, gdzie jest dużo naturalnego światła, stosowanie zasłon lub rolet pomaga ograniczyć jego intensywność. W słoneczne dni mogą one skutecznie zapobiec olśnieniu, które powstaje w wyniku odbijania promieni słonecznych od błyszczących powierzchni.
   

Czym jest efekt halo?

Efekt halo to zjawisko optyczne, które polega na widzeniu jasnej, kolistej poświaty wokół źródeł światła, szczególnie w nocy. Światła uliczne, reflektory samochodowe, czy inne jasne punkty w ciemności mogą wydawać się otoczone rozmytym kręgiem świetlnym, który przypomina aureolę. Zjawisko to jest szczególnie uciążliwe podczas jazdy nocą lub w czasie patrzenia na jasne światła w mroku​. Efekt halo powstaje, gdy światło napotyka na przeszkodę w postaci nieprzezroczystych lub półprzezroczystych struktur w oku. Może to być np. zmętnienie rogówki lub soczewki, które rozprasza światło i tworzy wokół niego rozmyty krąg.

Dlaczego nazywa się to efektem halo?

Nazwa „halo” pochodzi od zjawiska przypominającego aureolę, którą można zobaczyć głównie na średniowiecznych obrazach przedstawiających świętych. Taka jasna poświata otaczająca obiekt centralny symbolizuje coś wyjątkowego i ponadnaturalnego. W optyce, pojęcie to zostało przyjęte z uwagi na podobieństwo wizualne – światło rozpraszające się wokół źródła przypomina ten charakterystyczny okrąg.
 

Efekt halo – kiedy może się pojawić?

Efekt halo może pojawić się w różnych sytuacjach, najczęściej związanych z problemami ze wzrokiem lub zaburzeniami optycznymi. Oto najczęstsze przypadki, kiedy można doświadczyć efektu halo:

• Po operacji zaćmy, szczególnie w początkowym okresie rekonwalescencji.
• U osób z astygmatyzmem lub innymi wadami wzroku.
• Po operacjach laserowych, takich jak LASIK jako skutek uboczny.
• W przypadku noszenia soczewek kontaktowych, które mogą czasami powodować zniekształcenie światła.
   

Jak zmniejszyć efekt halo?

Jeśli doświadczasz efektu halo, istnieje kilka kroków, które możesz podjąć, aby zmniejszyć jego nasilenie. Przede wszystkim, jeśli zauważysz pojawienie się efektu halo, skonsultuj się z okulistą. Lekarz może przeprowadzić dokładne badanie wzroku, aby wykluczyć inne schorzenia, takie jak zapalenie rogówki czy zespół suchego oka. W niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie dodatkowych kropli do oczu. Efekt halo może być również wynikiem niewłaściwej korekcji soczewek. W takich przypadkach lekarz może zalecić zmianę soczewek na bardziej odpowiednie dla Twoich oczu. Dzięki odpowiedniej opiece oraz konsultacjom z okulistą możesz złagodzić te uciążliwe zjawisko.

Bibliografia:
https://www.bezokularow.pl/poradnik/halo-i-olsnienie-jak-sobie-radzic
M. A. Mainster, P. L. Turner, Glare’s Causes, Consequences, and Clinical Challenges After a Century of Ophthalmic Study, American Journal of Ophthalmology, 2012.
D. Turbert, Halos around light, American Academy Of Ophtomalogy, 2020.